Ontdek hoe onze toekomst eruit gaat zien

Een impressie van onze conferentie waarin experts uit kunst, techniek en wetenschap de nieuwsvoorziening van de toekomst bespraken

10.09.2019  |  by Floor Schoonebeek  |  Dit Wordt Het Nieuws

Dit is hoe de toekomst eruit ziet

Terugblikken op ons Dit Wordt Het Nieuws event

In het najaar van 2019 organiseerden we Dit Wordt Het Nieuws. Een congres waarin experts uit design, kunst, techniek en wetenschap samen kijken naar de nieuwsvoorziening van de toekomst. We onderzochten hoe disciplines elkaar kunnen versterken om om te gaan met de veranderende relatie tussen media en publiek.

“Journalisten zijn kunstenaars”, trapt Mark Deuze af. De hoogleraar Mediastudies is thuis in alle disciplines die vanavond voorbijkomen.

“Ze willen autonoom zijn, hun eigen verhaal vertellen en ook zelf bepalen hoe ze dat doen. Het kan ze geen fuck schelen wat iemand van het verhaal vindt, maar het moet verteld worden”, zo schetst Deuze de achtergrond van de journalistiek.

De verhaaltechnieken zijn ouderwets. Maar de klassieke journalistiek waarden van objectiviteit, ethiek en een dienst verlenen aan de publieke zaak zijn nog springlevend. Toch snapt Deuze waarom het moeilijk is om te vernieuwen: “24 uur per dag moeten journalisten het nieuws verslaan en tegelijk verwachten wij dat ze radicaal veranderen.”

Bombardement van ideeën
“Normaal gesproken zeggen hoofdredacteuren”, de moderator IJsbrand van Veelen vervolgt met zware stem, “We gaan dít doen, we gaan dát doen. Maar ons lijkt het leuk om hén nou eens te bestoken met vernieuwingen.”

Het wordt een ‘bombardement’ van frisse ideeën uit de wereld van design, wetenschap, tech, datajournalistiek en kunst. De kersverse hoofdredacteuren van De Volkskrant, NRC en hoofd digitaal van het FD nemen plaats op het podium om na elke presentatie te reageren.

Onafhankelijkheid als stokpaardje
Het eerste bombardement is aan Sigrid Gulix van de Vlaamse onderzoeksjournalistieke website Apache. Regelmatig hebben ze een rechtszaak aan de broek hangen na een kritisch artikel. Ook al winnen ze elke zaak, het kost veel geld en tijd. “Onze eigen verzekeraar dreigt zich zelfs terug te trekken.”

De abonnees van Apache zijn mede-eigenaar van de site en stemmen mee over de koers. Daarnaast werken ze zonder adverteerders: “Je zult nooit reclame vinden voor bedrijven of organisaties op onze site. Zo kunnen onze journalisten schrijven wat ze willen. We schrijven wat kranten niet kunnen schrijven, wat politici niet willen lezen en wat iedereen wel zou moeten weten.”

Lara Ankersmit, hoofd digitaal van het FD, vindt het wederzijdse wantrouwen onwenselijk. “Journalisten moeten niet van elkaar zeggen: ik ben onafhankelijk, maar jij niet omdat je adverteerders hebt. Wij worden niet beïnvloed door adverteerders.”

Beeld, een gemiste kans in de media
Mieke Gerritzen focust op gemiste kansen op het gebied van beeld. De designer en voormalig museumdirecteur van het Museum of the Image haalt een trend aan waar onterecht neerbuigend over wordt gedaan: memes.

“Naar mijn idee zijn memes een vorm van berichtgeving die we serieus moeten nemen. Iedereen zoekt beelden die viraal kunnen gaan. Door advertentie-inkomsten is elke hype goud waard. Elke lezer of muisklik maakt van een hype een product.”

Zolang media niet de visuele taal van de jongeren spreken, vervreemdt die doelgroep steeds verder van ze. Gerritzen spreekt ferm: “We gaan nooit meer terug naar een pure vorm van journalistiek.”

Toch gelooft René Moerland, hoofdredacteur van NRC, dat kranten nog steeds de toekomst hebben. Volgens hem moet een krant overzicht scheppen in de eindeloze stroom aan informatie.

Puplnieuws: journalistieke troep
Suzan Verberne onderzocht pulpnieuws op Facebook. Dit deed zij door bij meer dan 100.000 artikelen op dit sociale medium te analyseren wanneer mensen klikken.

“Pulpnieuws is geen fake news. Het kan namelijk wel waar zijn, maar het is gewoon journalistieke troep.” Het zijn artikelen puur gericht op advertentie-inkomsten. Geschreven vol subjectieve termen die op je gevoel inspelen.

In het juiste jasje bereikt kwalitatieve journalistiek ook veel mensen. Volgens Verberne is dat jasje datajournalistiek.

De hoofdredacteur van De Volkskrant, Pieter Klok, reageert enthousiast: “Dit is mijn voornaamste doel voor de komende jaren. Meer harde feiten.”

Tech-discussie opwekken a la Black Mirror
Kunstenaar en filosoof Koert van Mensvoort zet mensen op originele wijze aan het denken over technologische ontwikkelingen met zijn organisatie Next Nature Network.

In sneltreinvaart vertelt hij over zijn projecten zoals het Kweekvlees Kookboek met 45 gerechten die je nóg niet kunt koken of over zijn fictieve uitzendbureau in de Mediamarkt.

Hier voelden mensen hoe robots en technologie hun werk veranderen. “Je zag bijvoorbeeld vacatures als een exoskelet-verhuizer die zo met jouw piano naar buiten loopt, of de superslimme klusjesman met een Augmented Reality bril. En dan heb je nog de shiva-fysiotherapeut die met vier extra robotarmen op de rug de perfecte massage geeft.”

Komische scenario’s, maar niet ondenkbaar. Op originele wijze bereikt van Mensvoort veel mensen. Zijn tot ‘nano-supermarkt’ omgebouwde bus bereikte 150.000 mensen. “Hier lieten we mensen mogelijke toekomstige producten zien om zo een discussie te starten.”

De hoofdredacteuren reageren enthousiast: “Dat is iets dat we in de journalistiek ook moeten proberen” denkt Lara Ankersmit van het FD hardop na.

Volgens Klok kunnen kunstenaars beter in de toekomst kijken, omdat ze niet – zoals journalisten – in bestaande patronen denken. “Ik geloof er wel in om met een Volkskrant-bus rond te rijden. En hoe zij vertellen over kweekvlees vind ik veel prikkelender dan het gemiddelde krantenartikel van ons.”

Oorlogsmisdaden in kaart brengen met je mobiel
De Britse Nick Waters is verbonden aan het onderzoekscollectief Bellingcat. “Ons werk is niet anders dan dat van veel journalisten, maar onze bronnen wel.” Aan de hand van informatie op het internet brengen zij oorlogsmisdaden in kaart zoals de beschieting van MH-17. “Stel dat er hier een raketinstallatie vuurt op België – want tsja”, grapt Waters. “Dan zouden meerdere mensen dat filmen en online zetten.” En aan de hand van één video op social media reconstrueren zij soms hele gebeurtenissen, zoals een massa-executie in Libië.

“Door deze beelden aan elkaar te plakken, kregen we een panorama van de omgeving. We zagen gebouwen, wegen, planten en zand. Na lang zoeken op Google Earth vonden we de plek. We zagen zelfs de bloedvlekken liggen. De schaduw vertelde ons wanneer de executie is uitgevoerd.”

“Dit moet De Volkskrant toch ook kunnen?” stelt moderator IJsbrand van Veelen. Daar denkt Klok anders over: “Om eerlijk te zijn, is dit te moeilijk voor ons. We kunnen beter samenwerken met partijen zoals Bellingcat dan proberen om zelf zo’n team op te zetten.”

Wat is social media nog waard?
De voorlaatste spreker kijkt naar zijn naam op het grote scherm en richt zich vervolgens nog even tot Nick Waters in het Engels. “My name Constant Dullaart is real. And no, it does not mean continuously boring art.”

Dullaart toonde hoe makkelijk het systeem te manipuleren is. Hij kocht 2,5 miljoen volgers op Instagram en verdeelde deze over 30 accounts in de kunstwereld. Hij trok alle accounts gelijk en haalde daarmee de competitie weg op het sociale medium. “Ik kwam bekend te staan als de Lenin van social media.”

“Later besloot ik deze competitie-industrie dramatischer te manipuleren. Dus richtte ik een Facebookleger op: 13.000 accounts geïnspireerd op de Hessische huursoldaten die tijdens de Amerikaanse revolutie van 1775 tot 1783 vochten namens de Engelsen.”

Het was weliswaar een stunt met een knipoog, maar hij zag het gevaar vroeg aankomen. Een jaar later werden op grote schaal nepaccounts ingezet tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

NRC-hoofdredacteur René Moerland is het gedeeltelijk eens: “Het enthousiasme over sociale media is geweken voor argwaan en kennis over algoritmes. Tegelijkertijd komen mensen zo nog wel bij onze journalistiek terecht.”

Lara Ankersmit vindt de presentatie te negatief ingestoken: “De kritiek is terecht. Maar er zijn natuurlijk ook mooie kanten: mensen die communities vormen en dingen met elkaar delen.”

Door de bril van een futuroloog
Als trendwatcher van The Future Institute houdt Justien Marseille zich actief bezig met de ontwikkelingen in de media. Een belangrijk voorbeeld hiervan is de zogenoemde social blockchain.

Met handige icoontjes en apps zie je haarfijn wie welke bijdrage leverde aan nieuws en met welk doel. Het schept overzicht in verstrengelde belangen achter een bericht. “In de toekomst kennen we meer waarde toe aan de oorsprong van het kanaal.”

Daarnaast ziet Marseille nog een trend opkomen: “Het gaat niet lang meer duren voordat deze traceerbare data voorspelt waar het nieuws plaatsvindt.”

Looking back Dit Wordt Het Nieuws? The entire event is available on Youtube

Photography & Video: Tim Laukens
Text: Floor Schoonebeek

Collaborators

Constant Dullaart

Speaker

Eva Hilhorst

Illustrator

Floor Schoonebeek

Assistant

Gert Franke

Co-Initiator

IJsbrand van Veelen

Host

Jasper Schelling

Head of Technologies

Justien Marseille

Speaker

Koert van Mensvoort

Speaker

Lara Ankersmit

Jury

Mark Deuze

Speaker

Mieke Gerritzen

Speaker

Nick Waters

Speaker

Noortje van Eekelen

Initiator and Director

Pieter Klok

Jury

René Moerland

Jury

Sigrid Gulix

Speaker

Suzan Verberne

Speaker

Tereza Ruller

Graphic Design

Tim Laukens

Photography and Video